Madina | |
---|---|
shahar | |
24°28′0″N 39°36′0″E / 24.46667°N 39.60000°E | |
Mamlakat | Saudiya Arabistoni |
Maʼmuriy okrug | Madina |
Hukumat | |
• Gubernator | Faysal ibn Solmon Al Said |
Avvalgi nomlari | Yasrib |
Maydon | 589 km2 (227 kv mi) |
Markazi balandligi | 608 m |
Rasmiy til(lar)i | arab'cha |
Aholisi (2017) |
1 152 991 |
Konfessiyaviy tarkib | musulmonlar |
Vaqt mintaqasi | UTC+3 |
|
Turkum maqolalarning bir qismi |
Islom |
---|
Madina, rasman Al-Madina al-Munavvara (arabcha: المدينة المنورة, Hejazi Arabic pronunciation: [al.maˈdiːna al.mʊˈnawːara]) va odatda Madina sifatida soddalashtirilgan (arabcha: المدينة) – Saudiya Arabistoni gʻarbidagi Hijoz mintaqasidagi Madina viloyatining poytaxti. Bu islom tarixidagi eng qadimiy va eng muhim joylardan biridir. Islomdagi eng muqaddas shaharlardan biri, aholisi 2022-yil holatiga koʻra 1,411,599 kishini tashkil etadi va bu mamlakatdagi aholi soni boʻyicha toʻrtinchi oʻrinni egallaydi. Aholining qariyb 58,5 foizi Saudiya fuqarolari va 41,5 foizi xorijliklardir[1]. Mamlakatning gʻarbiy qismida Madina viloyatining markazida joylashgan shahar 589 km2 (227 kv mi) dan ortiq qismini tashkil qiladi, shundan 293 km2 (113 kv mi) tasi shaharning shahar hududini tashkil etadi, qolgan qismini Hijoz togʻlari, boʻsh vodiylar, qishloq xoʻjaligi joylari va eski harakatsiz vulqonlar egallaydi.
Madina „islom madaniyati va sivilizatsiyasi beshigi“ hisoblanadi[2]. Shahar islom anʼanalaridagi uchta asosiy shaharning ikkinchi eng muqaddas shahri hisoblanadi, Makka va Quddusdan soʻng uchinchi muqaddas shahar boʻlib xizmat qiladi. Al-Masjid an-Nabaviy (soʻzma-soʻz 'Paygʻambar masjidi') Islomda alohida ahamiyatga ega boʻlib, Muhammad paygʻambar dafn etilgan joy hisoblanadi. Masjid milodiy 622-yilda (hijratning birinchi yili) qurilgan.Musulmonlar odatda umrlarida kamida bir marta Ziyrat deb nomlanuvchi haj ziyoratida uning qabrini yoki ravzasini ziyorat qilishadi, garchi bu majburiy boʻlmasa ham[3]. Islom paydo boʻlgunga qadar shaharning asl nomi Yasrib (arabcha: يَثْرِب) edi. va u Qur’onning 33-bobida shu nom bilan ataladi (Al-Ahzob, soʻzma-soʻz 'The Confederates'). Soʻng u Madīnat an-Nabī deb qayta nomlandi (soʻzma-soʻz 'City of the Prophet' yoki 'The Prophet's City'). Muhammad vafotidan keyin al-Madinah al-Munawwarah (soʻzma-soʻz 'Maʼrifatlangan shahar') va uning zamonaviy nomi Madinah (soʻzma-soʻz 'Shahar') deb nomlandi. Saudiya yoʻl belgilarida Madinah va al-Madina al-Munavvara bir-birining oʻrniga ishlatiladi[3].
Shahar Muhammad alayhissalomning Makkadan koʻchib kelishidan oldin[4] 1500 yildan ortiq vaqt davomida mavjud boʻlgan, bu hijrat deb nomlanadi. Madina Muhammad alayhissalom boshchiligidagi tez oʻsib borayotgan musulmon xalifaligining poytaxti boʻlib, Muhammad ummati (soʻzma-soʻz 'nation') islomning beshigi boʻlib xizmat qilgan. Madinalik fuqarolar (ansorlar) hamda Muhammad (Muhojirlar) bilan birga hijrat qilganlar, ular birgalikda sahobalar nomi bilan mashhur boʻlgan katta taʼsir kuchiga ega boʻldilar. Madinada uchta mashhur masjid, yaʼni al-Masjid an-Nabaviy, Quba masjidi va Masjid al-Qiblatayn joylashgan boʻlib, Quba masjidi Islomdagi eng qadimgi masjiddir. Qur’onning katta qismi avvalgi Makka suralaridan farqli ravishda Madinada nozil qilingan[5][6].
Hijozning koʻp qismi singari, Madinada ham nisbatan qisqa vaqt ichida koʻplab oʻzgarishlar sodir boʻlgan. Mintaqa yahudiy-arab qabilalari (milodiy V asrgacha), Avs va Xazraj (Muhammad kelguniga qadar), Muhammad va Rashidun (622–660), Umaviylar (660–749), Abbosiylar (749–1254), Misr mamluklari (1254–1517), Usmonlilar (1517–1805), Birinchi Saudiya davlati (1805–1811), Misrlik Muhammad Ali (1811–1840), ikkinchi marta Usmonlilar (1840–1918), Hoshimiylar qoʻl ostidagi Makka sharifligi (1918–1925) va nihoyat hozirgi Saudiya Arabistoni Qirolligi (1925 yildan hozirgi kungacha) nazoratida boʻlgan. Sayyohlar Uhud togʻi, Al-Baqiy qabristoni va Yetti masjid kabi diniy ahamiyatga ega boʻlgan boshqa mashhur masjidlar va diqqatga sazovor joylarni ziyorat qilish uchun tashrif buyurishadi. Saudiya hukumati Madina va Makkada bir qancha tarixiy inshootlar va arxeologik joylarni vayron qildi[7].